آکاآپ: جهت‌یابی بدون استفاده از قطب‌نما یا جی پی اس، یکی از کارهای مهمی است که شما اگر اهل طبیعت‌گردی یا کوهنوردی هستید حتما باید آن را یاد بگیرید تا در شرایط اضطراری بتوانید خود و گروهتان را نجات بدهید. 

فرض کنید که در یک سفر به کوه، جنگل یا بیابان به هر دلیلی گروه را گم کرده‌اید، یا وسایل جهت‌یابی مانند جی پی اس و قطب‌نمایتان را از دست داده‌اید. این شرایط بسیار سختی است که هیچ کس نمی‌خواهد در آن قرار بگیرد، اما اگر شما آموزش‌های ساده جهت‌یابی را دیده باشید به راحتی می‌توانید مسیر خود را پیدا کنید و خود را به جاده یا نزدیک‌ترین روستا برسانید.

روش های جهت یابی در طبیعت

اگر رو به شمال ( North ) بایستید، پشت سرجنوب ( South ) ، سمت راست مشرق ( East ) و سمت چپ ( West ) مغرب است .

اینها چهار جهت اصلی هستند.بین هر دو جهت اصلی، نیز یک جهت فرعی هست. مثلا بین دو جهت شمال و شرق، شمال شرقی می شود.

انواع جهت یابی در طبیعت

 

جهت یابی در طبیعت بوسیله ستارگان

برای یافتن راه بوسیله ستاره ها:

در یک شبی که آسمان صاف و به دور از آلودگی های نوری ستاره قطبی را بیبید، ستاره قطبی می تواند راهنمای خوبی برای ما باشد.

راه اول:

در آسمان صورت فلکی دب اکبر یا خرس بزرگ را بیابید . برای یافتن ستاره قطبی فاصله دو ستاره نوک صورت فلکی را 5 برابر کنید و ادامه دهید تا به ستاره قطبی برسید.

اولین ستاره صورت فلکی دب اصغر(خرس کوچک) ستاره قطبی است.

راه دوم:

  • صورت فلکی ذات الکرسی 5 ستاره دارد، که به شکل M یا W کنار هم قرار دارند .
  • برای یافتن ستاره قطبی ، ستاره وسط W (راس زاویه وسطی) را 5 برابر فاصله اش نسبت به ستاره های اطرافش به سمت جلو ادامه دهید. 
  • دب اکبر و صورت فلکی ذات الکرسی رو به روی هم هستند ، می توانید با یافتن یکی از آنها دیگری را نیز بیابید.

راه سوم :

خوشه پروین:ده تا پانزده ستاره، به شکل خوشه انگورهستند که در یک جا جمع هستند و از شرق به طرف غرب در حرکت اند، اما دُمِ آن ها به سمت مشرق است.

راه چهارم :

ستارگان بادبادکی:هفت -هشت ستاره در آسمان به شکل بادبادک یا علامت سوال هستند که از شرق به غرب حرکت می کنند اما دنباله بادبادکی سمت جنوب را نشان می دهد.

راه پنجم :

کهکشان راه شیری توده عظیمی از انبوه ستارگان هستند که از شمال شرقی به جنوب غربی امتداد یافته اند. این راه در جنوب غربی پهن تر و در شمال شرقی این راه باریک است. با نزدیک شدن به آخر شب ، قسمت پهن راه شیری به طرف مغرب انحراف می یابد.

جهت یابی در طبیعت به کمک ماه

روش اول:

  • برای جهت یابی به وسیله ماه ابتدا دو سر هلال ماه را با یک خط فرضی به هم متصل کنید و خط را تا زمین ادامه بدهید.
  • اگر شکل به دست آمده شبیه q شد، درنیمه دوم ماه هستیم و طرف فرو رفته هلال ماه، نشان دهنده جهت غرب است.
  • اگر شکل به دست آمده شبیه حرف انگلیسی P شد، در نیمه اول ماه هستیم و طرف برآمده هلال ماه، جهت غرب را نشان می دهد.

روش دوم:

  • در شبهای مهتابی چوبی را داخل زمین فرو کنید و نوک سایه چوب را علامت بزنید.
  • ده دقیقه بعد نیز همین کار را تکرار کنید .
  • دو نقطه رو به هم وصل کنید.
  • این خط، نشان دهنده مسیر شرق به غرب است.

قطب نمای ساده برای جهت یابی در طبیعت

  • یک سوزن را دارای بار مغناطیسی کنید یعنی آن را با چاقو به روش القایی و یا مالش دادن در یک جهت با پارچه پنبه ای بار دار کنید .
  • این سوزن در راستای شمال جنوب می چرخد .
  • این روش در شرایط عادی که دسترسی به قطب نما ندارید می تواند برایتان جالب و کمک کننده باشد.

برای جهت یابی در طبیعت قبله را پیدا کنید

پیدا کردن جهت ها در کشورهای اسلامی راحت تر است زیرا بسیاری از سازه ها مثل محراب مساجد یا قبرستان ها و… در پیدا کردن جهت ها به ما کمکمان می کنند.

شما می توانید با توجه به محراب امامزاده جهت جنوب غربی را که قبله می شود ، به راحتی پیدا کنید.

باید بدانید که مسلمانان مرده را در قبر روی دست راست به سمت قبله میخوابانند پس برای پیدا کردن جهت وقتی بالای سنگ قبر بایستید، سمت چپ شما قبله یعنی حدودا جنوب غربی می شود.

جهت یابی در طبیعت اپارات

 

جهت یابی در طبیعت به کمک خورشید

در استوا و در سایر مناطق در اوائل بهار و پائیز خورشید از شرق طلوع و در غرب غروب می کند اما در فصول دیگر این محل طلوع و غروب خورشید نسبت به شرق و غرب مقداری انحراف دارد .

در زمستان جنوبی تر از شرق و غرب می شود و در تابستان شمالی تر از شرق و غرب می شود.

محل طلوع و غروب خورشید در اوایل تابستان و زمستان با محل دقیق شرق و غرب 5/23 درجه اختلاف دارد که این اختلاف به دلیل اختلاف مداری زمین با همین زاویه است.

جهت‌یابی با هلال ماه

ماه

اگر به هر دلیلی نمی‌توانید ستاره‌ها را ببینید، می‌توانید از ماه برای جهت‌یابی استفاده کنید. هلال ماه کهنه (نیمه دوم ماه قمری)

ماه به شکل هلال باریکی تولد می‌یابد و در نیمه‌های ماه قمری به قرص کامل تبدیل می‌شود. سپس در جهت مقابل هلالی می‌شود. در نیمه اول ماه‌های قمری قسمت خارجی ماه (تحدب و کوژی ماه، برآمدگی و برجستگی ماه) مانند پیکانی جهت غرب را نشان می‌دهد. در نیمه دوم ماه‌های قمری، تحدب ماه به سمت مشرق است.

اگر خطی از بالای هلال به پایین آن وصل کنیم و ادامه دهیم، در نیمه اول ماه قمری شکل p و در نیمه دوم شکل q خواهد داشت.

کره ماه در نیمه اول ماه‌های قمری پیش از غروب آفتاب طلوع می‌کند و در نیمه دوم پس از غروب، تا پایان ماه پس از نیمه‌شب طلوع می‌نماید.

پیدا کردن جنوب توسط ماه

اگر خطی فرضی میان دو نوک تیز هلال ماه رسم کرده و آن را تا زمین ادامه دهید، تقاطع امتداد این خط با افق، نقطه جنوب را [در نیم‌کره شمالی زمین] نشان می‌دهد.

این روش جهت‌یابی چندان دقیق نیست، ولی حداقل راهنمایی تقریبی را فراهم می‌سازد. در زمان قرص کامل نمی‌توان از این روش استفاده کرد. وقتی ماه به صورت قرص کامل است، می‌توان به کمک حرکت ظاهری ماه (که از مشرق به طرف مغرب است) جهت‌یابی کرد.

حرکت ظاهری ماه در آسمان از شرق به غرب است

حرکت ماه

خوشه پروین: دسته‌اى (حدود ده تا پانزده) ستاره، به شکل خوشه انگور، در یک جا مجتمع هستند که به آن مجموعه خوشه‌ پروین می‌گویند. این ستارگان مانند خورشید از شرق به طرف غرب در حرکت‌اند، ولى در همه حال دُمِ آن‌ها به طرف مشرق است.

ستارگان بادبادکی: حدود هفت -هشت ستاره در آسمان وجود دارد که به شکل بادبادک یا علامت سوال می‌باشند. این ستارگان نیز از شرق به غرب حرکت می‌کنند، و در همه حال دنباله بادبادکى آنها به‌طرف جنوب است.

کهکشان راه شیری توده عظیمی از انبوه ستارگان است که تقریباً از شمال شرقی به جنوب غربی امتداد یافته است. در شمال شرقی این راه باریک است، و هر چه به سمت جنوب غربی می‌رود، پهن‌تر می‌شود. هر چه به آخر شب نزدیک‌تر می‌شویم، قسمت پهن راه شیری به طرف مغرب منحرف می‌شود.

جهت یابی در طبیعت به کمک سایه

برای جهت یابی می توانید از سایه اجسام کمک بگیرید .

  • چوبی رو به طور عمودی هنگام بودن خورشید در آسمان در زمین فرو کنید .
  • انتهای سایه چوب را علامت بزنید.
  • این کار را پس از ده دقیقه تکرار کنید.
  • اگر خطی از نقطه اول به دوم خط وصل کنید .
  • این خط جهت مشرق را نشان میدهد. پس جهت مخالف به شما غرب، روبرو شمال و پشت سرتان جنوب است.

جهت یابی در طبیعت به کمک ساعت مچی

ساعت

  • ساعت مچی را به طرف صورت بگیرید و چنانچه در نمناک توضیح داده ایم ساعت را طوری به سمت خورشید بگیرید که عقربه ساعت شمار در امتداد جهت تابش نور خورشید باشد.
  • یک خط فرضی از مرکز ساعت به سمت ساعت 12 رسم کنید.
  • اما زمانی که ساعت رسمی کشور را برای استفاده از روشنایی روز یک ساعت جلو می برند برای جهت یابی باید نیمساز زاویه بین عقربه ساعت شمار با عدد 13 یا همان 1 را در نظر بگیرید.
  • نیم ساز زاویه بین عقربه ساعت شمار و عدد 12 جهت جنوب و سمت مخالف آن جهت شمال را نشان میدهد.
  • اگر ساعت شما دیجیتال است، ساعت را به صورت عقربه ای روی کاغذ بکشید و باقی کارها را برای جهت یابی مانند بالا انجام دهید.

ساخت قطب نمای طبیعت (سنجاق مغناطیسی)

  • یک سنجاق سبک را به کمک یک پارچه پشمی مغناطیسی می کنیم.
  • سپس این سنجاق را که با روغن چرب کرده و یا زیر آن یک کاغذ یا برگ درخت قرار داده اید روی آب بگذارید تا سنجاق به زیر آب فرو نرود.
  • خواهید دید که سنجاق می چرخد و راستای شمال – جنوب را نشان می دهد.
  • اشکال این روش این است که محل شمال یا جنوب را مشخص نمی کند .

لانه مورچه

 

جهت یابی با کمک لانه مورچه ها

شاید برایتان جالب باشد که بدانید مورچه ها خاک لانه خود را به سمت شرق می ریزند تا هنگام روز مانند سایه بان برایشان باشد و هنگام روز راحت تر کار خود را انجام دهند. با شناختن شرق جهات دیگر را نیز به راحتی می توانید تشخیص دهید.

جهت‌یابی با تنه بریده شده درخت

تنه درخت جهت یابی

اگر جایی باشیم که کنده‌ی درخت بریده شده وجود داشته باشد می‌توان به کمک حلقه‌های سنی درخت، جهت‌یابی کرد؛ به طوری که آن سمت از درخت که حلقه‌های سنی آن تداخل بیشتری با هم دارند شمال را نشان می‌دهد .

اگر مقطع درخت بريده‌شده‌اى را نگاه کنيد، تعدادى دايره هم‌مرکز را مشاهده خواهيد کرد که هر يک از آنها نشان‌دهنده یک سال عمر درخت است. درختى که به‌طور دائم آفتاب به تنه‌اش بتابد، دايره‌هاى نشان‌‌دهنده عمر آن درخت در يک سمت به هم نزدیک‌تر شده و در سمت ديگر از هم دور خواهند بود. سمتى که دوايرش از هم دورتر هستند، سمت جنوب است (به علت تابش زياد آفتاب و رشد بيشتر آن) و سمتى که دوايرش به هم نزدیک‌ترند‌، سمت شمال است. لازم به ياد‌آورى است که در نيمکره جنوبى، جهت‌ها عکس اين وضعيت خواهد بود.

جهت یابی در طبیعت با مسیر حرکت رودخانه ها

بسیاری از رودها و نهرها در نیم کره شمالی زمین رو به جنوب و به سمت استوا در حرکت هستند اما همیشه اینگونه نیست مثلاً رود نیل به سوی شمال جریان دارد .

جهت یابی با تنه بریده شده درخت

شما می توانید به کمک حلقه های سنی درخت، جهت یابی کنید.

  • به تنه بریده شده درخت نگاه کنید.
  • آن سمت از درخت که حلقه های سنی آن تداخل بیشتری با هم دارند شمال را نشان می دهد .
  • سمتی که دوایرش از هم دورتر هستند، سمت جنوب است .
  • در نیمکره جنوبی، جهت ها عکس این وضعیت خواهد بود.

جهت یابی در طبیعت به وسیله برف و ماسه بیابان

در هوای برفی، آن طرف از اجسام که برف بیشتری در آن جمع شده است شمال را نشان می دهد. این روش زمانی صحیح است که جمع شدن برف بیشتر در یک نقطه در اثر توپوگرافی (پستی ها و بلندی های سطح) زمین نباشد .

انواع مختلف تلماسه ها در بیابان ها وجود دارند که شکل آن ها جهت باد غالب را نمایان می سازد.

جهت‌یابی به وسیله یک شاخص (چوب)

سایه جهت یابی

چوب یا میله نسبتاً صافی به طول نیم یا یک متر را به صورت عمودی در زمین صاف قرار دهید. نوک سایه شاخص را روی زمین علامت‌گذاری کنید. ۱۰ تا ۲۰ دقیقه بعد نوک سایه چند سانتی‌متر جابجا شده است. محل جدید آن را علامت‌گذاری کنید. از آنجا که جهت حرکت ظاهری خورشید در آسمان از شرق به غرب است جهت حرکت سایه‌اش در روی زمین از غرب به شرق است (در نیمکره شمالی سایه‌ها ساعت‌گَرد است). اگر دو نقطه علامت‌گذاری شده را به هم وصل کنیم جهت شرق و غرب را مشخص می‌کنیم. نقطه اول غرب و نقطه دوم شرق است. حال اگر طوری بایستیم که پای چپ ما روی نقطه اول و پای راستمان روی نقطه دوم باشد روبرویمان شمال و پشت سرمان جنوب است.

جهت یابی در طبیعت به وسیله باد

  • باد غالب، باد است که وزش آن طولانی تر بوده و در جهت خاصی می وزد. با دانستن جهت بادهای غالب می توانید، چهار جهت اصلی را تشخیص دهید.
  • باد غالب در نواحی معتدل آب و هوایی چه در قطب شمال و چه در قطب جنوب عموما از غرب می زود.
  • باد غالب در نواحی گرمسیری، بین مناطق شمال شرقی و جنوب شرقی جریان دارد.
  • باد غالب در نواحی استوایی، معمولاً از سمت شرق می وزد.

جهت یابی در طبیعت pdf

توصیه مهم در جهت یابی در طبیعت

  • دقت کنید ، جهت های بدست آمده در نیمکره جنوبی، برعکس می باشد. 
  • از این روش ها می توانید در شرایط بحرانی استفاده کنید و کاملا دقیق نیستند.
  • هنگام رفتن به طبیعت، قطب نما یا جی پی اس همراه خود ببرید.
  • هنگام رفتن به طبیعت این روش ها را نیز امتحان کنید و با چک کردن بوسیله قطب نما دقت این روش ها را بسنجید.